Jemaa el Fna verandert door de dag heen meer dan welk plein ter wereld ook. Om 10 uur leeg en stoffig, om 17 uur vol slangenbezweerders, om 20 uur een open-luchtrestaurant met 100 kraampjes. Een uur-voor-uur gids zodat je het beste van elk moment vangt.
8:00 - 10:00 uur: ontwakend plein
Jemaa el Fna is in de ochtend bijna leeg. Sinaasappelsap-stalletjes openen het eerste, vanaf 7 uur. Hier krijg je de versste sap (10-15 dirham) van de hele dag. De henna-vrouwen komen rond 9 uur, de eerste verhalenvertellers (sinds Marokkaans-genaamd "Halqa") rond 10 uur.
- Wat te doen: ontbijt op een dakterras met uitzicht (Café Argana of Le Grand Balcon), foto's van het lege plein.
- Wat te eten: verse sinaasappelsap, msemen (gelaagd brood) van een straatkraampje.
- Drukte: minimaal. Goede tijd voor foto's.
10:00 - 14:00 uur: dagjesmensen
Toeristen-tour groepen arriveren. Slangenbezweerders zetten hun mandjes neer (zwart-wit gestreepte cobra, niet aanraken, geen foto's zonder fooi van 20 dirham). Apen-trainers met chimpansees of berberapen op kettingen.
De cobra's zijn ontvelschoond, de apen zijn vaak getraind met geweld. Ondersteun deze attracties niet met foto's of geld. Een lege ronde van het plein zonder fooien stuurt het signaal dat dit niet-gewenst is.
Dit is ook het moment voor de Koutoubia moskee bezoek (vanaf 50 meter, niet-moslims niet binnen) en het Bahia paleis (10 minuten lopen, 70 dirham entree).
14:00 - 17:00 uur: hete middag
De heetste uren. Lokale Marokkanen maken siesta, het plein wordt rustiger. Slangenbezweerders pakken in. Goede tijd om de soeks vlakbij in te duiken (Smarine, Attarine, Cherratine), waar de schaduw welkom is.
Vermijd de eetkraampjes op het plein voor lunch. Ze verschijnen pas vanaf 17 uur. Ga in de soek-kant naar Le Restaurant Marrakech of Henna Café voor authentiek Marokkaans, weg van de toeristen-restaurants.
17:00 - 19:00 uur: het plein wordt theater
Het meest magische moment van de dag. Drummers en gnaoua-muzikanten komen op. Vuurspuwers, jongleurs. Verhalenvertellers (halqa) verzamelen krijgen 50-100 mensen rond zich heen, in het Arabisch maar het ritme alleen al is mooi om te kijken.
De UNESCO-status van het plein (sinds 2008) is gebaseerd op deze "oral and intangible heritage" - de halqa traditie van verhalenvertellen die nergens anders meer in stand wordt gehouden.
19:00 - 23:00 uur: 100 eetkraampjes
Het plein transformeert in een open-lucht restaurant. Vanaf 17 uur worden 100+ stallen opgebouwd, om 19 uur draait alles. Genummerde stallen serveren elk hun specialiteit:
Welke stalletjes wel en niet?
- Stal 14 en 32: klassieke tagine en couscous. Door locals aanbevolen.
- Slakken-soep stalletjes: traditioneel, niet alleen voor toeristen. Probeer 1 kommetje (8 dirham), het is niet vies.
- Geroosterde lams- en geitenkop: niet voor de gevoelige maag, maar lokale delicatesse.
- Vermijd: stallen die toeristen actief naar zich toe trekken met "menu" in 5 talen.
Een ober brengt brood, olijven en dipjes "gratis" op je tafel. Niet gratis: vaak 30-50 dirham per persoon. Vraag voor je eet wat de prijs is, of duw het terug. Dit is geen oplichting, het is gewoon de manier hier, maar weet wat je betaalt.
Na 23:00 uur: opruimen
Vanaf 23 uur worden de stalletjes afgebroken. Tegen 1 uur 's nachts is het plein weer leeg, klaar voor de volgende ochtend. Op vrijdagavond duurt alles iets langer omdat het de hoofdvergaderavond is voor families.
Beste tips voor de hele dag
- Twee bezoeken op één dag. Eén keer 's ochtends voor de rust, één keer 's avonds voor het theater. Totaal andere ervaring.
- Beste fotokansen: 18:00-18:30, schemering met de Koutoubia op de achtergrond.
- Cash bij je hebben. 200 dirham is genoeg voor een avond eten plus drankjes.
- Foto's van mensen kosten geld. 10-20 dirham per foto.
- Toiletten: Café de France of Le Grand Balcon, dakterrassen rond het plein.
Conclusie
Jemaa el Fna is de hartslag van Marrakech. Door de dag heen verandert het plein van leeg ochtendlicht naar middagslome, naar avondtheater, naar nachtelijke voedingsmarkt. De fout die de meeste toeristen maken: een keer 30 minuten 's middags. De juiste benadering: minstens twee bezoeken op verschillende uren, en een keer een volle avond.
Plant je heel Marrakech? Lees ons Marrakech voor de eerste keer waar dit plein in een 4-dagen schema past, of bekijk de regio gids Marrakech & Atlas.